Chứng từ xuất xứ hàng hóa xuất nhập khẩu

Quy định về chứng từ xuất xứ hàng hóa (Certificate of Origin - C/O) trong xuất nhập khẩu tại Việt Nam là một trong những yếu tố then chốt để hưởng ưu đãi thuế quan theo các Hiệp định thương mại tự do (FTA), chống gian lận xuất xứ, quản lý thương mại và đảm bảo hàng hóa đáp ứng quy tắc xuất xứ.

>> Tham khảo: Miễn thuế xuất nhập khẩu được quy định thế nào?

Tính đến tháng 2/2026, hệ thống pháp luật về lĩnh vực này đã được cập nhật mạnh mẽ, tập trung vào số hóa, phân cấp và tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, phù hợp với chiến lược chuyển đổi số và hội nhập kinh tế sâu rộng.

1. Cơ sở pháp lý chính

Quy định cốt lõi về chứng từ xuất xứ được xây dựng dựa trên:

• Luật Quản lý ngoại thương 2017 (sửa đổi, bổ sung bởi Luật 90/2025/QH15).
• Nghị định 31/2018/NĐ-CP (quy định chi tiết về xuất xứ hàng hóa, vẫn là nền tảng chính, dù có các sửa đổi gián tiếp qua phân cấp).
• Thông tư 33/2023/TT-BTC (Bộ Tài chính) về xác định xuất xứ hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu (hướng dẫn thủ tục hải quan, nộp chứng từ).
• Thông tư 121/2025/TT-BTC (hiệu lực từ 01/02/2026) sửa đổi thủ tục hải quan, tích hợp chứng từ xuất xứ vào hồ sơ điện tử.
• Thông tư 40/2025/TT-BCT (Bộ Công Thương, hiệu lực từ 01/07/2025) quy định cấp Giấy chứng nhận xuất xứ (C/O) và chấp thuận tự chứng nhận xuất xứ cho thương nhân xuất khẩu.
• Các thông tư riêng cho từng FTA (ví dụ: Thông tư 44/2025/TT-BCT về quy tắc xuất xứ ASEAN-Úc-New Zealand, cập nhật 2025).

Ngoài ra, có các hướng dẫn về xác minh xuất xứ tại nước thành viên xuất khẩu (từ 01/05/2026) và hoàn thiện quy định xuất xứ cho hàng lưu thông nội địa.

>> Tham khảo: Hóa đơn điện tử; Báo giá hóa đơn điện tử.

2. Các loại chứng từ xuất xứ chính

Chứng từ xuất xứ bao gồm:

• Giấy chứng nhận xuất xứ (C/O): Do cơ quan có thẩm quyền cấp (Cục Xuất nhập khẩu - Bộ Công Thương, hoặc tổ chức được UBND tỉnh giao nhiệm vụ). Các mẫu phổ biến: C/O mẫu E (ASEAN-Trung Quốc), mẫu AK (ASEAN-Hàn Quốc), mẫu D (ASEAN), mẫu EUR.1 (EVFTA), mẫu CPTPP, v.v.
• Chứng từ tự chứng nhận xuất xứ (Self-Certification): Doanh nghiệp được chấp thuận tự khai trên hóa đơn thương mại hoặc chứng từ khác (áp dụng cho CPTPP, EVFTA, RCEP...). Từ 2025, Thông tư 40/2025/TT-BCT quy định rõ điều kiện, thủ tục chấp thuận (qua hệ thống eCoSys điện tử hoàn toàn).
• Chứng từ xuất xứ không ưu đãi: Do cơ quan nước xuất khẩu cấp, dùng để chứng minh xuất xứ cho mục đích quản lý (không hưởng thuế ưu đãi), theo Thông tư 33/2023/TT-BTC.

3. Quy định về cấp và nộp chứng từ

• Cấp C/O xuất khẩu: Từ 01/07/2025, thực hiện 100% qua hệ thống eCoSys (điện tử). Cục Xuất nhập khẩu cấp các mẫu đặc thù; UBND tỉnh phân cấp cho tổ chức địa phương. Doanh nghiệp nộp hồ sơ điện tử, thời gian cấp nhanh (thường 1-3 ngày). Thương nhân phải đáp ứng điều kiện (tuân thủ quy tắc xuất xứ, không vi phạm trước đó).
• Nộp chứng từ nhập khẩu: Theo Thông tư 121/2025/TT-BTC (từ 01/02/2026), chứng từ xuất xứ là phần của hồ sơ hải quan điện tử (qua Cổng thông tin một cửa quốc gia). Người khai hải quan nộp:
  • C/O hoặc tự chứng nhận theo quy định FTA (để hưởng thuế ưu đãi).
  • Chứng từ không ưu đãi nếu cần chứng minh xuất xứ cho quản lý rủi ro, cấm vận, hoặc danh mục kiểm soát.
• Hình thức: Ưu tiên điện tử, liên thông dữ liệu. Giấy tờ giấy chỉ dùng khi hệ thống chưa hỗ trợ hoặc trường hợp đặc biệt.
• Miễn nộp: Theo Điều ước quốc tế (ví dụ: một số FTA cho phép miễn nếu tự chứng nhận), hoặc hàng hóa không yêu cầu.

4. Quy tắc xuất xứ và vai trò chứng từ

Để được cấp C/O hoặc tự chứng nhận, hàng hóa phải đáp ứng quy tắc xuất xứ theo từng FTA (ví dụ: chuyển đổi mã HS, tỷ lệ giá trị nội địa, quy trình sản xuất cụ thể). Chứng từ là "tấm hộ chiếu" giúp:

• Hưởng thuế suất ưu đãi (giảm hoặc 0%) khi xuất/nhập.
• Chứng minh hàng không từ nước bị cấm vận hoặc danh mục rủi ro.
• Tránh gian lận (siết chặt kiểm tra sau thông quan).

Năm 2025-2026, Việt Nam đạt kim ngạch xuất nhập khẩu kỷ lục (hướng tới 920 tỷ USD), phần lớn nhờ tận dụng FTA qua chứng từ xuất xứ đúng quy định.

>> Tham khảo: Tổng hợp quy định xuất nhập khẩu quan trọng theo Thông tư 121/2025/TT-BTC.

5. Tác động và lưu ý cho doanh nghiệp

Quy định mới mang lại thuận lợi: số hóa giảm thời gian, chi phí; phân cấp gần dân; hỗ trợ doanh nghiệp tuân thủ cao (AEO). Tuy nhiên, doanh nghiệp cần:

• Đào tạo nhân sự về quy tắc xuất xứ từng FTA.
• Chuẩn bị hồ sơ chứng minh (hóa đơn nguyên liệu, quy trình sản xuất).
• Theo dõi cập nhật (qua customs.gov.vn, moit.gov.vn).
• Tránh vi phạm (truy thu thuế, phạt nếu khai sai).

Tóm lại, chứng từ xuất xứ hàng hóa không chỉ là thủ tục hành chính mà còn là công cụ chiến lược giúp Việt Nam hội nhập, tăng giá trị xuất khẩu bền vững.

>> Tham khảo: Thởi điểm xuất hóa đơn điện tử; Biên bản điều chỉnh hóa đơn.
Kết luận

Ngoài ra, nếu quý doanh nghiệp đang tìm kiếm giải pháp phần mềm hóa đơn điện tử đáp ứng đầy đủ quy định, xin vui lòng liên hệ E-invoice để nhận được tư vấn:

CÔNG TY PHÁT TRIỂN CÔNG NGHỆ THÁI SƠN

• Địa chỉ: Số 15, phố Đặng Thùy Trâm, phường Nghĩa Đô, Thành phố Hà Nội
• Tổng đài HTKH: 1900 4767 – 1900 4768
• Tel : 024.37545222
• Fax: 024.37545223
• Website: https://einvoice.vn/