Thuế xuất nhập khẩu gồm những khoản nào?

Thuế xuất nhập khẩu là một trong những công cụ quan trọng của chính sách thương mại, vừa góp phần bảo hộ sản xuất trong nước, thu ngân sách nhà nước, vừa thúc đẩy hội nhập quốc tế.

>> Tham khảo: Vận đơn là gì? Tất tần tật về Bill Of Lading (B/L) trong xuất nhập khẩu.

Tại Việt Nam, hệ thống thuế xuất nhập khẩu được quy định chủ yếu bởi Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu 2016 (sửa đổi, bổ sung và hợp nhất trong Văn bản 96/VBHN-VPQH năm 2026).

Luật này áp dụng cho hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu qua biên giới Việt Nam, bao gồm cả khu phi thuế quan.

1. Cơ sở pháp lý và đối tượng chịu thuế

Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu 2016 (hiệu lực từ 01/9/2016) vẫn là văn bản cốt lõi năm 2026. Các sửa đổi gần nhất liên quan đến Luật Đấu thầu, Luật Công nghệ cao và các Nghị định hướng dẫn. Đối tượng chịu thuế là hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, trừ một số trường hợp miễn thuế theo quy định.

Người nộp thuế bao gồm:

• Chủ hàng xuất nhập khẩu.
• Đại lý hải quan.
• Doanh nghiệp được ủy thác.
• Tổ chức, cá nhân khác theo quy định.

Hàng hóa chịu thuế phải khai báo qua hệ thống hải quan điện tử VNACCS/VCIS và nộp thuế trước khi thông quan (trừ trường hợp được miễn, hoãn).

>> Tham khảo: Hóa đơn điện tử; Báo giá hóa đơn điện tử.

2. Các loại thuế chính trong xuất nhập khẩu

Khi nhập khẩu, doanh nghiệp thường phải nộp nhiều loại thuế chồng chéo:

• Thuế nhập khẩu (TNK): Thuế quan chính, áp dụng theo biểu thuế.
• Thuế giá trị gia tăng (VAT): Thường 10% (hoặc 5%, 0% tùy hàng hóa), tính trên (giá CIF + TNK + thuế TTĐB nếu có).
• Thuế tiêu thụ đặc biệt (TTĐB): Áp dụng cho hàng xa xỉ như rượu, bia, thuốc lá, ô tô, xăng dầu.
• Thuế bảo vệ môi trường (BVMT): Áp dụng cho xăng dầu, túi ni lông, than đá.
• Thuế chống bán phá giá, chống trợ cấp, tự vệ: Bổ sung khi hàng hóa gây thiệt hại cho ngành trong nước.

Thuế xuất khẩu (TXK): Áp dụng hạn chế, chủ yếu với tài nguyên thô như quặng, dầu thô, than, gỗ. Hầu hết hàng hóa xuất khẩu chịu thuế suất 0%. Một số mặt hàng như clanhke xi măng được điều chỉnh tăng theo Nghị định mới.

>> Tham khảo: Toàn cảnh thuế TNDN 2026.

3. Biểu thuế và các mức thuế suất

Năm 2026, Việt Nam áp dụng khoảng 32 biểu thuế tích hợp trong file Excel tra cứu:

• Thuế nhập khẩu thông thường: Áp dụng cho hàng không có xuất xứ MFN (thường 150% mức ưu đãi).
• Thuế nhập khẩu ưu đãi (MFN): Áp dụng cho hàng từ thành viên WTO.
• Thuế nhập khẩu ưu đãi đặc biệt (FTA): Rất quan trọng, bao gồm EVFTA, CPTPP, RCEP, ATIGA, ACFTA, AJCEP, UKVFTA, VIFTA… Nhiều dòng thuế giảm về 0% theo lộ trình năm 2026.

Doanh nghiệp cần chứng minh xuất xứ (C/O) để hưởng ưu đãi FTA. Biểu thuế 2026 được cập nhật theo Nghị định 26/2023/NĐ-CP (sửa đổi), Nghị định 131/2024/NĐ-CP (VIFTA), và các văn bản mới về xăng dầu.

>> Tham khảo: Tra cứu hóa đơn; Tra cứu hóa đơn điện tử.

4. Căn cứ và cách tính thuế

Căn cứ tính thuế bao gồm:

• Trị giá tính thuế (giá hải quan): Theo Incoterms, thường là giá CIF cho nhập khẩu (giá hàng + cước + bảo hiểm).
• Thuế suất: Theo mã HS (8-10 số) tra trong biểu thuế.
• Tỷ giá: Tỷ giá ngân hàng do Tổng cục Hải quan công bố.

3 phương pháp tính:

• Theo tỷ lệ phần trăm (phổ biến nhất): Thuế NK = Trị giá tính thuế × Thuế suất (%)
• Thuế tuyệt đối: Số lượng × Mức thuế cố định trên đơn vị (ví dụ: USD/tấn).
• Thuế hỗn hợp: Kết hợp cả hai.

Ví dụ tính thuế nhập khẩu (hàng điện thoại, mã HS tương ứng, giả sử):

• Giá CIF: 1.000 USD (tương đương 25.000.000 VND).
• Thuế NK MFN: 0%.
• Thuế VAT: 10%. → Thuế NK = 0. Thuế VAT = (25.000.000 + 0) × 10% = 2.500.000 VND.

Nếu áp dụng TTĐB (ô tô) hoặc BVMT, tính theo thứ tự: TNK → TTĐB → BVMT → VAT (trên tổng các thuế trước).

Hệ thống VNACCS tự động tính thuế sau khi khai tờ khai IDC/EDC. Doanh nghiệp nộp qua ngân hàng hoặc cổng thanh toán điện tử.

>> Tham khảo: Hướng dẫn khai báo hải quan điện tử – VNACCS/VCIS.

5. Miễn, giảm, hoàn thuế

Luật quy định nhiều trường hợp miễn thuế:

• Hàng tạm nhập tái xuất, gia công xuất khẩu, sản xuất xuất khẩu (nguyên liệu).
• Hàng viện trợ, quà biếu, mẫu thử.
• Hàng cho dự án ưu đãi đầu tư, công nghệ cao.
• Nguyên liệu sản xuất hàng xuất khẩu (miễn theo Điều 16 Luật).

Giảm thuế: Theo cam kết FTA hoặc trường hợp đặc biệt.

Hoàn thuế: Đã nộp nhưng sau đó xuất khẩu, thay đổi mục đích sử dụng, hoặc sai sót.

Doanh nghiệp phải lưu chứng từ ít nhất 5 năm để kiểm tra.

>> Tham khảo: Biên bản điều chỉnh hóa đơn.

6. Quy trình khai và nộp thuế trong hải quan điện tử

• Khai tờ khai (IDA/EDA → IDC/EDC).
• Hệ thống phân luồng (Xanh/Vàng/Đỏ).
• Tính và nộp thuế (thanh toán điện tử).
• Nhận thông quan, nhận hàng.
• Thanh khoản sau (đối với loại hình gia công, SXXK).

Lỗi thường gặp: Sai mã HS, sai trị giá, thiếu C/O dẫn đến mất ưu đãi hoặc phạt.

>> Tham khảo: Hóa đơn thay thế.

7. Vai trò và xu hướng năm 2026

Thuế xuất nhập khẩu chiếm tỷ trọng giảm dần trong ngân sách nhờ cắt giảm theo FTA. Năm 2026 đánh dấu nhiều lộ trình giảm thuế sâu (EVFTA năm thứ 6, CPTPP…). Doanh nghiệp cần tận dụng C/O để tối ưu chi phí.

Chính phủ tiếp tục số hóa, áp dụng e-B/L, e-C/O, và quản lý rủi ro thông minh. Thuế chống bán phá giá, tự vệ được sử dụng mạnh hơn để bảo vệ ngành trong nước.

>> Tham khảo: Thủ tục phát hành hóa đơn điện tử.

Kết luận

Hiểu rõ thuế xuất nhập khẩu giúp doanh nghiệp kiểm soát chi phí, tránh rủi ro phạt (có thể lên đến 3 lần số thuế thiếu), và tăng cạnh tranh. Doanh nghiệp nên:

• Tra cứu biểu thuế 2026 thường xuyên trên customs.gov.vn.
• Sử dụng phần mềm ECUS/VnVista hỗ trợ khai báo.
• Tư vấn đại lý hải quan hoặc luật sư thuế khi cần.
• Cập nhật FTA mới và quy tắc xuất xứ.

Với hội nhập sâu rộng, thuế xuất nhập khẩu không chỉ là nghĩa vụ mà còn là công cụ chiến lược. Doanh nghiệp chủ động nắm bắt sẽ tận dụng tối đa cơ hội từ các hiệp định thương mại tự do.

Mọi thắc mắc hay muốn được tư vấn muốn được tư vấn về phần mềm hóa đơn điện tử E-invoice hoàn toàn miễn phí, Quý doanh nghiệp vui lòng liên hệ:

CÔNG TY PHÁT TRIỂN CÔNG NGHỆ THÁI SƠN

• Địa chỉ: Số 15, phố Đặng Thùy Trâm, phường Nghĩa Đô, Thành phố Hà Nội
• Tổng đài HTKH: 1900 4767 – 1900 4768
• Tel : 024.37545222
• Fax: 024.37545223
• Website: https://einvoice.vn/